خرید فالوور اینستاگرام خرید لایک اینستاگرام

حکومت از دیدگاه امام صادق علیه السلام

در بیان امام صادق(ع) با توجه به اجتماعی بودن انسان، تاکید ویژه ای بر حکومت به عنوان یکی از نیازهای انسان شده است و تکامل و پیشرفت انسان را در گرو وجود حکومت و قانون می دانند. امام صادق(ع) حکومت را در یک تقسیم بندی به جور و عدل و حکومت عدل را به حکومت معصومین، حکومت فقیهان و حکومت حاکمان عادل تقسیم می کنند. در اندیشه امام صادق(ع) تامین امنیت و نیز عدالت در جامعه به عنوان مهم ترین وظایف بر عهده حکومت قرار داده شده است.

۱ـ ضرورت اجتماع

یکی از اساسی ترین پرسش ها در تفکر سیاسی این است که آیا انسانها ذاتا از هم بیگانه هستند یا نه؟ و اگر انسانها بیگانه از هم نیستند دلیل این تعارضات چیست؟ این نوشته به بررسی مهم ترین دیدگاه های امام صادق(ع) در موضوع حکومت و سیاست می پردازد در اسلام به این نکته اشاره شده است که انسان اساساٌ موجودی اجتماعی است و از فردگرایی نهی شده است و احکام و عباداتی چون حج، نماز جمعه، نماز جماعت، صله رحم و… دلیل بر این امر است.

امام صادق(ع) در این باره می فرمایند:خداوند تبارک و تعالی به پیامبر اکرم (ص)شریعت حضرت نوح، ابراهیم،موسی و عیسی را عطا فرمود که از جمله اصول آن شرایع توحید، اخلاص، نفی شرک، فطرت که در آن رهبانیت و سیاحت (دوری گزینی از اجتماع)وجود ندارد.

امام صادق(ع)نیاز متقابل افراد و تفاوت افراد را مبنای تشکیل و استمرار اجتماع می دانند در واقع نیاز افراد به یکدیگر و توانایی های متفاوت آنها است که آنها را کنار هم نگه می دارد وتساوی و برابری من جمیع الجحات باعث یکنواختی و فروپاشی بنیان اجتماع می شود.

۲ـ ضرورت حکومت و قانون

زنـدگـی انـسـان، یـک زنـدگـی اجتماعی و حیات و معیشت او در سایه اجتماع، تعاون و مبادلات، امکان پذیر است. لازمه زندگی اجتماعی، وجود اصطکاک ها و برخوردها بین منافع افراد جامعه اسـت؛ یعنی وقتی مردم بخواهند در زندگی اجتماعی با یکدیگر همکاری کرده و دستاوردهای این هـمـکـاری را مـیـان خـود تـقـسیم و توزیع کنند، بین منافع آنان برخوردهایی صورت می گیرد؛ زیـرا کسانی می خواهند سهم بیشتری از امکانات و مواهب طبیعی و اجتماعی ببرند و یا شیوه برخورد با انسان های دیگر را مطابق میلشان تعیین کـنـنـد که این نیز بخ جهت روحیه استخدام می باشد و ایـن مـطـلوب دیگران نیست و به ناچار کشمکش هایی در صحنه اجتماع رخ می دهد که سبب تزلزل زندگی اجتماعی و فروپاشی آن خواهد شد.

بـنـابـرایـن برای آن که جامعه انسانی بتواند به زندگی اجتماعی خویش ادامه دهد و به هدف های والای انسانی دست یابد، نیازمند دو اصل است:

۱ـ وجود قانون عادلانه و مترقّی، که پاسخ گوی همه نیازهای مادّی و معنوی او باشد.

۲ـ وجـود رهبر و نظام حکومتی قدرتمند، که عهده دار اجرای قانون و هدایت عمومی گردیده، بین مردم به عدالت، حکومت کند.

ایشان در ذیل حدیثی شرط بقاء و حیات انسان را وجود امر و نهی می دانند و اینکه بدون وجود توقیف انسان قار به تشخیص نفع و ضرر خود نیست.

ایشان در حدیثی دیگر ضرورت امام و رهبر را به قلب در بدن تشبیه می کنند که همان گونه که باید از قلب اطاعت شود از رهبر نیز باید اطاعت شود.

۳ـ انواع حکومت:

در روایات امام صادق(ع) با توجه به تعابیر مختلفی که در مورد حکومت شده است همچون دولت آدم و دولت ابلیس، حکومت جور و حکومت عدل، حلال و یا حرام، می توان دو گونه حکومت را برداشت نمود حکومتی که حق می باشد و از آن با تعابیری چون دولت آدم و یا حکومت عدل و.. یاد شده است و حکومتی که در مقابل آن قرار می گیرد و به عنوان دولت ابلیس وحکومت جور نامیده می شود:

۳ـ۱ـ حکومت جور

امام صادق (ع) فرمود: به درستی که خداوند دولت را دو گونه قرار داد دولت آدم که همان دولت خداوند است و دولت ابلیس پس هرگاه خداوند اراده کند که آشکارا عبادت شود دولت آدم روی کار خواهد بود و هرگاه اراده کند در پنهانی عبادت شود دولت ابلیس خواهد بود افشا کننده آنچه را خداوند پنهان بودن آن را خواسته از دین خارج است.

ایشان در روایتی ولایتی را که ناحق باشد حرام دانسته و هرگونه همکاری با آن و کسب و تجارت با آنان را نیز حرام می داند و همگان را موظف می کند که در جهت تقویت آنان نکوشند.

۳ـ۲ـ حکومت عدل

حکومت عدل حکومتی است که در آن با توجه به دستورات الهی و طبق شریعت عمل می شود و در واقع این قسم از حکومت را می توان حکومت مطلوب دانست حکومتی که بر مبنای عدالت و برابری در آن با افراد برخورد می شود.

این قسم از حکومت با توجه به اینکه چه کسی مجری آن است و در راس امور قرار می گیر به سه قسم تقسیم می شود:

 ۳ـ۲ـ۱ـ حکومت معصوم

در این قسم از حکومت یکی از معصومین از جانب خداوند بر مردم حکومت کرده و دارای ولایت می باشد:

امام صادق فرمود: نه به خداوند قسم که امرش را به هیچ کس از بندگان خود واگذار نکرده مگر به رسول خدا و امامان معصوم خداوند می فرماید « ما کتاب را به حق به سوی تو فرستادیم تا بین مردم حکم کنی به آنچه که خدا به تو نشان داده است» این قاعده در مورد جانشینان پیامبر نیز صادق است.

۳ـ۲ـ۲ـ حکومت فقیهان

در این قسم از حکومت که در عصر عدم حضور معصوم می باشد فقیه جامع الشرایط از جانب امام معصوم امور مسلمین را بر عهده می گیرد و بر افراد جامعه ولایت پیدا می کند. ایشان در پاسخ عمرو بن حنظله مومنان را از طرح دعوی نزد حاکم جور نهی می کنند و این عمل را نوعی تقویت حاکم طاغوت و جور می دانند ایشان علماء دین را حاکم بر مردم قرار می دهند.

۳ـ۲ـ۳ـ حکومت حاکم عادل

حکومت شخص عادل که پایه های حکومت خویش را بر عدل استوار ساخته باشد یکی دیگر از اشکال حکومت است که مورد تایید امام می باشد.

۴ـ وظایف حکومت

امام صادق(ع) تامین امنیت و عدالت ایجاد رفاه و آسایش و شایسته سالاری را من جمله وظایف حکومت می دانند.

منبع: سایت حوزه